Na trasie IV Wyjazdowych Rekolekcji Kaszubskich
          Rekolekcje Kaszubskie 20.03.2010 r.: katedra w Oliwie – Matemblewo – Matarnia

Na trasie IV Wyjazdowych Rekolekcji Kaszubskich Przywilej namiestnika gdańskiego Sambora I dla klasztoru cystersów w Oliwie z dnia 18.03.1178 roku

Sambor I , „książę Pomorzan”, przyznał klasztorowi cystersów w Oliwie wiele praw ( m.in. dziesięciny z karczm należących do grodu gdańskiego, zwolnienie z cła, przywilej połowu różnych gatunków ryb na morzu i przy brzegu w granicach księstwa gdańskiego – Zatoka Pucka i Gdańska, monopol na budowę młynów na rzece Strzyży) oraz skromne uposażenie w ziemię , które obejmowało kilka osad: Oliwę , Salkowice , Kłębowo , Starkowo , Stanowo , Gransowo i Sincimice. Wszystkie te ziemie były położone w pobliżu klasztoru , który ufundował w 1188 r. zgromadzeniu cystersów w swoich dobrach w Oliwie. Ponadto książę zwolnił opactwo ze wszystkich powinności służebnych , z wyjątkiem odbudowy grodu książęcego i nabrzeży portowych w Gdańsku.
Opactwem macierzystym dla Oliwy , z którego przybyli zakonnicy do nowej fundacji, był prawdopodobnie Kołbacz na Pomorzu Zachodnim (w pobliżu jeziora Miedwie) – „linia Duńska”. Powodem przemawiającym za przeprowadzenie fundacji klasztoru w Oliwie oprócz czysto religijnego była chęć wykorzystania umiejętności mnichów w zakresie upraw rolniczych i znajomość fachowej wiedzy technicznej. Cystersi byli uznanymi fachowcami od budowy młynów, kuźni i regulacji rzek.
Kolejnym prawdopodobnym powodem mogła być chęć pozyskania misjonarzy do prowadzenia działań misyjnych wśród pogańskich wówczas Prusów , w Pomezanii, w dolnym biegu Wisły. Opr. własne. Kalwaria Matemblewska

Główne elementy papieskiego ołtarza z sopockiego hipodromu znalazły się z woli księdza arcybiskupa Tadeusza Gocłowskiego w docelowym miejscu w Matemblewie. W ten sposób dzieło śp. prof. Mariana Kołodzieja i twórców ludowych z Pomorza przybrało kształt kalwarii, której zwieńczeniem jest główny element papieskiego ołtarza. Uroczystego poświęcenia Kalwarii w Matemblewie dokonał Metropolita Gdański Ks. Abp. T. Gocłowski w pierwszą rocznicę II wizyty Ojca św. w Trójmieście 4.VI.2000 r.
Pielgrzymi przybywający do Sanktuarium Matki Bożej Brzemiennej w Matemblewie po nawiedzeniu Kaplicy na Wzgórzu udają się na kalwaryjską ścieżkę , pochylając się nad tajemnicą Boga , bożej miłości, która … przemienia ludzkie serca. Kościół parafialny pw. św. Walentego w Matarni

Kościół w ciągu wieków nosił trzy wezwania: św. Maternusa, od którego pochodzi nazwa Matarnia; Najświętszego Serca Pana Jezusa i obecnie św. Walentego. Wybudowany został przez cystersów, prawdopodobnie jako drewniany , którzy wówczas byli właścicielami ziemi. W czasie najazdu szwedzkiego został całkowicie zniszczony. Jego obecny wystrój barokowy i częściowo rokokowy przetrwał kolejne burzliwe dzieje w stanie nienaruszonym: ołtarz główny (barokowy) z obrazem św. Walentego i w górnej części obrazem św. Maternusa, ołtarze boczne poświęcone są Matce Bożej i Michałowi Archaniołowi, zabytkowa ambona, chrzcielnica i 8-głosowe organy. Kościół nie posiada wieży . Dzwony: „Maternus” i „Valentinus” zawieszone są w tylnej ścianie budynku kościoła. Kościół obecnie jest remontowany – renowacji poddano wyposażenie, posadzkę i strop.
Nie zachowały się żadne dokumenty historyczne dotyczące początku parafii i kościoła. Kościół rektorski pw. Św. Jakuba

Pierwszy drewniany kościółek wzniesiony został prawdopodobnie ok.1300 r. i stał się siedzibą parafii erygowanej jeszcze w XII w. W wieku XIV na jego miejscu został wybudowany murowany z charakterystycznymi, dla wiejskich kościółków gotyckich, wmurowaniami z kamienia polnego, jako trójnawowy . Kościół po raz pierwszy został obrabowany i zniszczony ( wraz z klasztorem) 4.IX.1433 r. przez Husytów za zgodą króla Władysława Jagiełły ( geopolityka! – osłabienie Zygmunta Luksemburskiego i zakonu krzyżackiego, którzy starali się rozbić unię polsko-litewską po śmierci wielkiego księcia Witolda , popierając ambicje najmłodszego brata króla Świdrygiełły). W prezbiterium oliwskiej katedry tablica z 1613 r. upamiętniająca to wydarzenie z błędną datą . W 1577 kościół i klasztor zostały zniszczone przez gdańszczan (protestantów). Odbudowany przez tych samych gdańszczan (zadośćuczynienie) z polecenia zwycięskiego króla polskiego w latach 1591-1593 jako dwunawowy. Po tych wydarzeniach konsekrowany 18.01.1604 r. przez sufragana włocławskiego Franciszka Łąckiego.
Wyposażenie zabytkowe rokokowe: konfesjonał ( z miejscowego warsztatu snycerskiego) , ambona i ołtarz z II poł. XVIII w., w posadzce 4 płyty nagrobne z XVI i XVIII w. W 1946 r. zlikwidowano zabytkowy przykościelny cmentarz z XV w.

Henryk Stachurski